وبلاگ آموزشی خبری کامپیوتر

کاردینال بیگلز، اریک بی ایمان را بیش از چهار ساعت روی صندلی راحتی نشاند تا سرانجام این اعترافات را از او گرفت ...

اولین نگاه من به پیتون یک تصادف بود، و علاقه چندانی به چیزی که در آن زمان دیدم پیدا نکردم. اوایل سال 1997 بود و کتاب "برنامه نویسی پیتون" نوشته مارک لوتز از انتشارات O'reilly به تازگی بیرون آمده بود. کتابهای O'reilly به ندرت به در خانه من می رسند، که در آن مورد هم توسط یک فرد ذینفع درون سازمان طی یک فرآیند تصادفی که من تصمیم گرفته ام دیگر سعی در فهمیدن آن نکنم، از بین تازه های چاپ برای من فرستاده می شوند.
یکی از این کتابها "برنامه نویسی پیتون" بود. از آنجا که من زبان های رایانه ای را جمع آوری می کنم، این موضوع برایم جالب بود. من بیش از دوجین زبان همه منظوره بلدم، برای تفریح مفسر و مترجم های زیادی نوشته ام و شخصا تعدادی زبان های یک منظوره و فرمهای نشانه گذاری (Markup ) مختلف طراحی کرده ام. تازه ترین پروژه ای که من در زمان نوشتن این مقاله به پایان رسانده ام، یک زبان یک منظوره به نام SNG برای کار کردن روی تصاویر PNG یا Portable Network Graphics است. خوانندگان علاقمند می توانند صفحات خانگی SNG را در آدرس http://www.catb.org/~esr/sng مشاهده کنند. من همچنین چند نسخه پیاده سازی شده از چند زبان همه منظوره عجیب را در صفحه Retrocomputing Museum خود به آدرس http://www.catb.org/retro قرار داده ام.

من قبلا آنقدر درباره پیتون شنیده بودم که بدانم از آن چیزهایی است که امروزه به آنها زبانهای اسکریپت می گویند، یک زبان تفسیری با مدیریت داخلی (built-in ) حافظه و تسهیلاتی خوب برای فراخوانی و همکاری با دیگر برنامه ها. بنابراین در هنگام شروع پیتون یک سوال بالاتر از همه مسائل برای من مطرح بود: این زبان چه چیزی دارد که پرل ندارد؟
البته، پرل گوریل ۸۰۰ کیلویی زبان های اسکریپت امروزی است. این زبان تا حدی به لطف کتابخانه های یونیکس و اعلان های جامع خود و تا حدی به دلیل مجموعه بزرگ ماژول های به وجود آمده توسط جامعه برنامه نویسان پرل ، به نسبت زیادی جایگزین زبانهای اسکریپت انتخابی مدیران و ناظران سیستم ها شده است. این زبان، زبان CGI پنهان در پشت حدود ۸۵% محتوای "زنده" بر روی شبکه به شمار می رود. سازنده آن، Larry Wall ، به درستی یکی از مهمترین رهبران جامعه متن باز به شمار می رود و اغلب پس از Linus Torvalds و Richard Stallaman در مکان سوم جایگاه خدایان قرار می گیرد.
در آن زمان من پرل را برای تعدادی از پروژه های کوچک استفاده کرده بودم. من این زبان را بسیار قدرتمند یافتم گرچه به نظر من می رسید سینتکس و بعضی جنبه های دیگر این زبان می توانند تا حدی برای شخصی که به آن عادت نداشته باشد، خطرناک باشند. به نظر من می رسید که پیتون به عنوان یک زبان اسکریپت باید گام مهم دیگری بردارد، بنابراین درحال خواندن به دنبال چیزی می گشتم که به نظر برسد آن را از زبان پرل مجزا می کند.
من به سرعت مطالب غیرعادی اصلی ای که ممکن است در پیتون به نظر هر کسی برسد را مرور کردم: این واقعیت که فضای خالی (indentation ) در سینتکس این زبان بامعنی است؛ این زبان هیچ سنخیتی با ساختار آکولادی C و پرل ندارد، در عوض تغییرات در توگذاری (indentation ) محدودیت گروه های عبارات را از بین می برند؛ و مثل اکثر هکرها پس از فهمیدن این مطلب با بی علاقگی عقب کشیدم.
آنقدر از عمر من گذشته است که برای چند ماهی در دهه ۷۰ با FORTRAN برنامه نویسی کرده باشم. اکثر هکرهای این دوره چنین نیستند ولی به نظر می رسد فرهنگ ما به گونه ای ، خاطره ای دقیق وسنتی از اینکه آن زبان های قدیمی با محدوده ثابت چقدر عذاب آور بودند حفظ کرده باشد. "فرمت آزاد"، که درآن زمان برای توصیف حالت جدیدتر سینتکس token-oriented زبان های C و پاسکال استفاده می شد، تقریبا فراموش شده است؛ چندین دهه است تمامی زبان ها اینگونه طراحی شده اند، یا تقریبا تمام زبان ها. بسیار سخت است کسی را، پس از دیدن این ویژگی پیتون، به خاطر عکس العمل اولیه ای مانند اینکه به صورت غیرمنتظره در انبوهی از بی ادبی! دایناسور قدم گذاشته است سرزنش کرد.
این احساس من در آن زمان بود. من بدون علاقه چندانی از کنار بقیه توضیحات این زبان گذاشتم. من دلیل چندان دیگری برای توصیه پیتون پیدا نکردم به جز اینکه احتمالا سینتکس آن تا حدی شسته و رفته تر از پرل بود و امکانات موجود برای اجرای CGI های ابتدایی مانند دکمه ها و منوها بسیار خوب به نظر می رسید.
من کتاب را با این یادآوری ذهنی که باید زمانی یک پروژه کوچک با محوریت GUI انجام دهم، تا مطمئن شوم که واقعا این زبان را می فهمم، در قفسه گذاشتم. ولی باور نداشتم چیزی که دیده ام هرگز بتواند به طور موثر با پرل رقابت کند.
اتفاقات زیادی باعث شدند این یادآوری ذهنی ماه ها در فهرست اولویت های من در مکان آخر قرار بگیرد. بقیه سال ۱۹۹۷ برای من پر از اتفاقات بود، در کنار بقیه اتفاقات، این سالی بود که من نسخه اصلی "کلیسای اعظم و بازار" را نوشته و منتشر کردم. در عین حال من فرصت یافتم تا چندین برنامه پرل بنویسم، از جمله دو برنامه با حجم و پیچیدگی قابل توجه. یکی از آنها، keeper ، برنامه دستیاری است که همچنان برای بایگانی پرونده های ارسالی وارده در شرکت نرم افزاری Metalab به کار می رود. این برنامه تولیدکننده صفحات وبی است که شما در http://metalab.unc.edu/pub/Linux/!INDEX.html مشاهده می کنید. برنامه دیگر، anthologize ، با هدف تولید خودکار PostScript برای ششمین ویرایش لینوکس از آرشیو "چگونه ها" ی پروژه مستندسازی لینوکس استفاده شد. هر دوی این برنامه ها در Metalab موجود هستند.
نوشتن هر دوی این پروژه ها مرا بیشتر و بیشتر از پرل ناراضی کرد. به نظر می رسید پروژه های با اندازه بزرگتر یک نارضایتی ساده از پرل را تبدیل به مشکلات جدی و مداوم می نمایند. سینتکسی که در صد خط ابتدایی بسیار راضی کننده به نظر می رسید، با گذشت زمان تبدیل به توده ای از خارهای غیرقابل نفوذ می شد. "بیش از یک راه برای انجام کار" که حال و هوا و تاثیرگذاری خاصی به آن می بخشید، نگهداری یک استیل خاص در یک محدوده کد وسیعتر را به مقدار قابل توجهی مشکل می ساخت. و بسیاری قابلیت هایی که بعدا به منظور جوابگویی به نیاز برای کنترل پیچیدگی در برنامه های بزرگتر (اشیاء، lexical scoping ،use strict و ...) به پرل اضافه شده بودند حالتی شکننده و نه چندان دلچسب داشتند.
تمامی این مشکلات دست به دست یکدیگر داده بودند تا خواندن و درک حجم زیادی از کدهای پرل به عنوان یک کلیت را تنها پس از چند روز به صورت غیرمنطقی ای مشکل کنند. علاوه بر این، من دریافتم که روز به روز زمان بیشتری را به جای ور رفتن با برنامه خود، صرف ور رفتن با قابلیت های این زبان می کنم و بدتر از همه اینکه کد من زشت شده بود ، ... این مساله واقعی بود. برنامه های زشت مثل پل هایِ معلقِ زشت هستند، واژگون شدن آنها بسیار محتمل تر از انواع زیبای آنها است، زیرا نحوه ادراک انسان ها (به خصوص مهندس- انسانها) از زیبایی رابطه بسیار نزدیکی با قابلیت ما برای پردازش و فهم پیچیدگی دارد. زبانی که کار نوشتن کد باوقار و باشکوه را سخت کند در حقیقت نوشتن کد خوب را مشکل کرده است.
با وجود یک دو جین زبان که به آنها تسلط داشتم، من می توانستم به تمامی علامات مشهود یک طراحی زبان که به منتهای قابلیت خود رسیده است و چیز بیشتری برای عرضه ندارد پی ببرم. من فکر کردم "باید راه بهتری وجود داشته باشد" و شروع به گشتن به دنبال یک زبان اسکریپت باشکوه تر کردم.
موردی که من حتی به آن فکر نکردم بازگشت به C به عنوان یک زبان پیش فرض بود. دوره ای که انجام مدیریت حافظه در یک برنامه به صورت شخصی معنا داشت، به جز در بعضی زمینه ها مانند طراحی هسته سیستم عامل (kernel hacking ) ، برنامه نویسی علمی و گرافیک ۳ بعدی که در آنها شما نیاز دارید بیشترین سرعت و کنترل کامل بر روی استفاده از حافظه به منظور حداکثر استفاده از سخت افزار را داشته باشید، مدتهاست که گذشته است.
در اکثر موارد دیگر پذیرفتن بار اضافه debug کردن [ چندین اصطلاح را در این قسمت حذف کردم م.] و دیگر مشکلات از این دست در ماشین های امروزی دیوانگی است. بسیار عاقلانه تر است که چندین چرخه و چندین کیلوبایت حافظه برای نیازهای مدیر حافظه یک زبان اسکریپت فدا کنیم و در وقت گرانبهای انسان صرفه جویی کنیم. در حقیقت استفاده از این راهبرد (استراتژی) دقیقا همان چیزی است که باعث رشد انفجاری پرل از اوایل دهه ۹۰ شده است.
مدتی با Tcl ور رفتم تا متوجه شدم که در مقیاس های بالا حتی از پرل هم ضعیفتر عمل می کند. به عنوان یک برنامه نویس قدیمی LISP ، همچنین نگاهی به اشکال ( dialects ) مختلف رایج LISP و Scheme انداختم ولی همانگونه که از نظر تاریخی در مورد LISP معمول است، طراحی های هوشمندانه متعدد آن به دلیل عدم وجود یا ناقص بودن مستندات، دسترسی ناقص به امکانات POSIX/UNIX و یک جامعه کوچک و در عین حال بسیار پراکنده کاربران، بی استفاده شده بودند. پرطرفدار بودن پرل به هیچ عنوان یک تصادف نیست؛ اکثر رقبای آن یا برای پروژه های بزرگ بدتر از پرل هستند یا اصلا و ابدا به آن مفیدی که ساختار نظری برتر آنها انتظارش را ایجاد می کند نیستند.
نگاه دومی من به پیتون تقریبا همانقدر تصادفی بود که نگاه اول. در اکتبر ۱۹۹۷، یک سری سوالات در فهرست نامه های الکترونیک افراد استفاده کننده از fetchmail این موضوع را کاملا مشخص کرد که افراد برای ایجاد فایل های تنظیمات برنامه fetchmail دچار مشکلات فزاینده ای می شوند. این فایل دارای ساختاری ساده و کلاس به سبک فرمت آزاد یونیکس است ولی می تواند هنگامی که کاربر دارای چندین حساب از نوع POP3 و IMAP باشد، به شدت پیچیده شود. به عنوان نمونه، برای دیدن یک مثال ساده شده از برنامه من به لیست ۱ نگاه کنید.

Listing 1. fetchmail Configuration File
set postmaster ``esr ''
set daemon 300
poll imap.ccil.org with proto IMAP and options no dns
aka snark.thyrsus.com locke.ccil.org ccil.org
user esr there is esr here options fetchall dropstatus warnings 3600
poll imap.netaxs.com with proto IMAP
user "esr" there is esr here options dropstatus warnings 3600
skip imap.21cn.com with proto IMAP
user esr here is tranxww there options fetchall
skip pop.tems.com with proto POP3 :
user esr here is ed there options fetchall
skip mail.frequentis.com with proto IMAP :
user esr here is imaptest there with options fetchall

من تصمیم گرفتم برای حل مشکل از یک ویرایشگر تنظیمات با حالتی کاربر پسند ( End-User-Friendly ) به نام fetchmailconf استفاده کنم. هدف از طراحی fetchmail مشخص بود؛ پنهان کردن کامل سینتکس فایل کنترل در پشت ظاهر شیک و صحیح از نظر ارگونومی یک رابط گرافیکی کاربر ( GUI ) با کلیدهای انتخاب، منوهای کشویی و فرم های مختلف.
فکر پیاده کردن این برنامه با پرل چندان مرا ذوق زده نکرد. من کدهای GUI را در پرل دیده بودم که ترکیبی ناهمگون بود از پرل و Tcl که حتی از کد پرل خود برنامه هم زشت تر بود. در این لحظه بود که قولی را که ۶ ماه قبل داده بودم یادم آمد. این می توانست فرصتی برای کسب یک تجربه عملی با پیتون باشد.
البته این موضوع مجددا من را با بامعنی بودن فضای خالی در پیتون روبرو کرد. البته این بار تخته گاز پیش رفتم و مقداری کد برای انبوهی از عناصر GUI نوشتم. جدا ّ حیرت آور بود که تنها پس از ۲۰ دقیقه، استفاده پیتون از فضای سفید دیگر امر عجیبی به نظر نمی آمد. من همانقدر از فرورفتگی متن در پیتون استفاده می کردم که امکان داشت در C از آن استفاده کنم و این روش جواب هم می داد.
این اولین حیرت من بود. حیرت دومی ، حدود ۲ ساعت بعد (با احتساب زمان های توقفی که برای نگاه کردن به قابلیت های پیتون در کتاب Learning Python صرف شد) ، وقتی پیش آمد که متوجه شدم با همان سرعتی مشغول نوشتن برنامه های به دردبخور هستم که می توانم تایپ کنم. وقتی متوجه این موضوع شدم تقریبا مبهوت شدم. یکی از معیارهای مهم عملکرد در برنامه نویسی تعداد دفعاتی است که شما چیزی می نویسید که واقعا با درک شما از مساله همخوانی ندارد و ناچارید پس از فهمیدن این موضوع که چیزی که تایپ کرده اید، به زبان آنچه را شما فکر می کنید نمی گوید به عقب برگردید. یکی از معیارهای مهم طراحی مناسب زبان اینست که درصد چنین اشتباهاتی با تجربه پیدا کردن شخص در آن زبان با چه سرعتی کاهش می یابند.
هنگامی که شما با بیشترین سرعتی که قادرید تایپ کنید، برنامه به دردبخور می نویسید و اشتباهات شما در انتخاب مسیر تقریبا صفر است، این به آن معناست که شما در آن زبان به استادی رسیده اید. ولی این بی معنی بود، چون به زحمت یک روز از این موضوع گذشته بود و من هنوز مجبور بودم امکانات مربوط به زبان و کتابخانه ها را از روی کتاب نگاه کنم.
این اولین چیزی بود که به من فهماند من در پیتون با یک طراحی عالی سروکار دارم. اکثر زبانها آنقدر دارای تداخل و ضعف در طراحی خود هستند که شما قبل از اینکه ضریب اشتباهاتتان در آنها حتی نزدیک به صفر شود بسیاری از امکانات آنها را فرا گرفته اید. پیتون تنها زبان همه منظوره ای بود که من تا آن روز استفاده کرده بودم و این فرآیند را معکوس می کرد.
البته یادگیری مجموعه امکانات آن نیز چندان وقت گیر نبود. من یک برنامه fetchmailconf کارآ و قابل استفاده، به همراه GUI ، را در ۶ روز کاری نوشتم که از این ۶ روز احتمالا ۲ روز آن تماما صرف یادگیری خود پیتون شد. این موضوع نشان دهنده یک خاصیت مفید دیگر این زبان است: این زبان حالت اختصاری دارد، شما می توانید تمامی مجموعه امکانات آن (حداقل یک ایده فهرست وار از کتابخانه های آن) را در ذهن نگه دارید. C زبانی است که به اختصار معروف است. پرل در این زمینه شهرت خوبی ندارد. یکی از چیزهایی که عبارت معروف "بیش از یک راه برای انجام آن وجود دارد!" قربانی می کند توانایی مختصر بودن پرل است.
ولی هنوز رویایی ترین کشف من باقی مانده بود. طراحی من یک مشکل داشت: من قادر بودم به راحتی فایل های تنظیم را با استفاده از عملهای GUI کاربر تولید کنم ولی ویرایش آنها مشکل بزرگتری بود. یا بهتر است بگویم خواندن آنها به یک شکل قابل ویرایش کار مشکلی بود.
Parser به کار رفته برای سینتکس فایل تنظیماتfetchmail بسیار کاربر بود. این برنامه در حقیقت با استفاده از YACC و Lex ، دو ابزار کلاسیک یونیکس برای تولید کد parsing زبان در C ، نوشته شده بود. تصور من این بود که برای اینکه قادر به ویرایش فایلهای تنظیمات در fetchmail باشم ناچار به تکرار همان parser وقت گیر در پیتون خواهم بود. من برای انجام این کار بسیار دودل بودم، تا حدودی به دلیل حجم کار و تا حدودی هم به دلیل اینکه نمیدانستم از کجا باید مطمئن باشم که دو parser در دو زبان مختلف مثل یکدیگر عمل خواهند کرد. کار فوق العاده زیاد همخوان نگاه داشتن دو parse آخرین چیزی بود که ممکن بود من با تحول زبانها به آن نیاز داشته باشم.
این مشکل برای مدتی مرا متوقف کرد. بعد از این فکری به ذهنم رسید: من به fetchmailconf اجازه می دادم از parser خود استفاده کند. من یک گزینه –configdump به fetchmail اضافه کردم و نتیجه را در یک خروجی استاندارد با فرمت یک initializer پیتون تخلیه کردم. برای فایل بالایی، نتیجه تقریبا شبیه به لیست ۲ بود (برای صرفه جویی در فضا بعضی داده های غیرمرتبط با مثال حذف شده اند).

Listing 2. fetchmailrc
fetchmailrc = {
   'poll_interval':300 ,
   "logfile":None ,
   "postmaster":"esr ",
   'bouncemail':TRUE ,
   "properties":None ,
   'invisible':FALSE ,
   'syslog':FALSE ,
   # List of server entries begins here
   'servers’:[
   # Entry for site `imap.ccil.org' begins :
   {
      "pollname":"imap.ccil.org ",
      'active':TRUE ,
      "via":None ,
      "protocol":"IMAP ",
      'port':0 ,
      'timeout':300 ,
      'dns':FALSE ,
      "aka":["snark.thyrsus.com", "locke.ccil.org", "ccil.org " ]
      'users’: [
   {
      "remote":"esr ",
      "password":"Malvern ",
      'localnames':["esr " ] ,
      'fetchall':TRUE ,
      'keep':FALSE ,
      'flush':FALSE ,
      "mda":None ,
      'limit':0 ,
      'warnings':3600 ,
      }
   , [
   }
   ,
   # Entry for site `imap.netaxs.com' begins :
   {
      "pollname":"imap.netaxs.com ",
      'active':TRUE ,
      "via":None ,
      "protocol":"IMAP ",
      'port':0 ,
      'timeout':300 ,
      'dns':TRUE ,
      "aka":None ,
      'users ': [
      {
         "remote":"esr ",
         "password":"d0wnthere ",
         'localnames':["esr " ] ,
         'fetchall':FALSE ,
         'keep':FALSE ,
         'flush':FALSE ,
         "mda":None ,
         'limit':0 ,
         'warnings':3600 ,
      }
      , [
   }
   ,
   # Entry for site `imap.21cn.com' begins :
   {
      "pollname":"imap.21cn.com ",
      'active':FALSE ,
      "via":None ,
      "protocol":"IMAP ",
      'port':0 ,
      'timeout':300 ,
      'dns':TRUE ,
      "aka":None ,
      'users ': [
      {
         "remote":"tranxww ",
         "password":None ,
         'localnames':["esr " ] ,
         'fetchall':TRUE ,
         'keep':FALSE ,
         'flush':FALSE ,
         "mda":None ,
         'limit':0 ,
         'warnings':3600 ,
      }
      , [
   }
   ,
   # Entry for site `pop.tems.com' begins :
   {
      "pollname":"pop.tems.com ",
      'active':FALSE ,
      "via":None ,
      "protocol":"POP3 ",
      'port':0 ,
      'timeout':300 ,
      'dns':TRUE ,
      'uidl':FALSE ,
      "aka":None ,
      'users ': [
      {
         "remote":"ed ",
         "password":None ,
         'localnames':["esr " ] ,
         'fetchall':TRUE ,
         'keep':FALSE ,
         'flush':FALSE ,
         "mda":None ,
         'limit':0 ,
         'warnings':3600 ,
      }
      , [
   }
   ,
   # Entry for site `mail.frequentis.com' begins :
   {
      "pollname":"mail.frequentis.com ",
      'active':FALSE ,
      "via":None ,
      "protocol":"IMAP ",
      'port':0 ,
      'timeout':300 ,
      'dns':TRUE ,
      "aka":None ,
      'users ': ]
      {
         "remote":"imaptest ",
         "password":None ,
         'localnames':["esr " ] ,
         'fetchall':TRUE ,
         'keep':FALSE ,
         'flush':FALSE ,
         "mda":None ,
         'limit':0 ,
         'warnings':3600 ,
      }
      , ]
   }
   ]
}

پیتون سپس قادربود خروجی fetchmail--configdump را ارزیابی کند و سپس تنظیمات را به صورت مقدار متغیر "fetchmail " ارائه کند.
حتی این هم آخرین حرکت رقص من نبود. چیزی که من می خواستم صرفا این نبود که fetchmail تنظیمات فعلی خود را داشته باشد بلکه می خواستم آن را تبدیل به یک ساختار درختی از اشیا زنده (live objects ) کنم. احتمالا در این درخت سه نوع شی وجود داشت: تنظیمات ( که شیء واقع در بالاترین مرتبه و نشان دهنده کل تنظیمات بود)؛ سایت (نشان دهنده یکی از سایتهایی که باید به رای گذاشته می شد.) و کاربر ( نشان دهنده داده های کاربران که به سایت متصل می شود). فایل های مثال پنج شیء از نوع سایت که به هر کدام یک شیء از نوع کاربر متصل شده است را نشان می دهد.
تا اینجا من سه شیء کلاس را طراحی کرده و نوشته بودم (این همان چیزی بود که چهار روز از وقت من را گرفت که اکثر آن هم صرف چیدن درست و مناسب کنترلهای صفحه شد). هر یک از این کلاسها یک متد داشت که باعث می شد برای ویرایش داده های آن instance خاص یک صفحه GUI باز شود. تنها مشکل باقیمانده من یافتن روشی برای تبدیل اشیاء مرده این برنامه initializer پیتون به اشیاء زنده بود.
چیزی که به نظر من رسید نوشتن کدی بود که به وضوح راجع به ساختار هر سه کلاس بداند و از این دانش برای پلکیدن در initializer و ایجاد اشیایی که پاسخگوی نیازها باشند استفاده کند ولی این ایده را رد کردم زیرا اعضای این کلاس جدید احتمالا با اضافه شدن امکانات جدید به تنظیمات زیاد می شدند. اگر من کد ایجاد اشیا را با این روش مشهود می نوشتم، احتمال زیادی وجود داشت که کد حالت شکننده پیدا کند و با تغییر تعریفهای کلاس یا ساختار initializer از حالت به روز خارج شود.
چیزی که من واقعا به دنبالش بودم کدی بود که شکل و اعضای initializer را تجزیه و تحلیل کند، از تعریفهای کلاس برای پرس و جو درباره اعضای آن کلاس استفاده کند و سپس خودش را با این دو مجموعه هماهنگ کند.
به این گونه چیزها در اصطلاح هک کردن metaclass گفته می شود و در حالت عمومی چیزی به ترسناکی جادوی سیاه به شمار می روند. اکثر زبانهای برنامه نویسی شیءگرا مطلقا از این قابلیت پشتیبانی نمی کنند و در آنهایی که این کار را می کنند (که پرل هم یکی از آنهاست)، این موضوع امری پیچیده و ظریف و شکننده است. تا همان زمان من از ضریب بسیار پایین اشکال سازی پیتون متعجب شده بودم ولی این یک آزمایش واقعی بود. برای اینکه این زبان را مجبور به انجام چنین کاری کنم چقدر باید با آن کشتی می گرفتم؟ با استفاده از تجربیات قبلی می دانستم که ، حتی با این فرض که من ببرم، این می تواند تجربه دردناکی باشد ولی روی کتاب شیرجه رفتم و شروع به مطالعه امکانات metaclass پیتون کردم. تابع به دست آمده در لیست ۳ نشان داده شده است و کدی که فراخوانی می کند در لیست ۴ آمده است.

Listing 3. Metaclass Function
def copy_instance(toclass, fromdict) :
# Initialize a class object of given type from a conformant dictionary .
class_sig = toclass.__dict__.keys(); class_sig.sort ()
dict_keys = fromdict.keys(); dict_keys.sort ()
common = intersect(class_sig, dict_keys)
if 'typemap' in class_sig :
class_sig.remove('typemap ' )
if tuple(class_sig) != tuple(dict_keys) :
print "Conformability error "
# print "Class signature: " + `class_sig `
# print "Dictionary keys: " + `dict_keys `
print "Not matched in class signature: " + `setdiff(class_sig, common) `
print "Not matched in dictionary keys: " + `setdiff(dict_keys, common) `
sys.exit(1)
else :
for x in dict_keys :
setattr(toclass, x, fromdict[x])

Listing 4. Code that Calls Metaclass Function
# The tricky part--initializing objects from the
# configuration global
# `Configuration' is the top level of the object
# tree we're going to mung
Configuration = Controls ()
copy_instance(Configuration, configuration)
Configuration.servers = [];
for server in configuration[`servers ' ] :
Newsite = Server ()
copy_instance(Newsite, server)
Configuration.servers.append(Newsite)
Newsite.users = [];
for user in server['users ' ] :
Newuser = User ()
copy_instance(Newuser, user)
Newsite.users.append(Newuser)

برای جادوی سیاه چندان بد به نظر نمی رسد، اینطور نیست ؟ سی و دو خط با احتساب توضیحات. فقط با توجه به چیزهایی که من درباره ساختار کلاسها گفتم، حتی کد فراخوان نیز قابل خواندن است. ولی اندازه این کد موضوع شوکه کننده نیست. خودتان را کنترل کنید: نوشتن این کد تنها ۹۰ دقیقه وقت گرفت و در اولین باری که من آن را اجرا کردم به خوبی کار کرد.
تنها گفتن این که من حیرت زده شده بودم می تواند کم لطفی باشد. درست و به خوبی کار کردن پیاده سازی حتی ساده ترین تکنیکها در اولین بار همانگونه که انتظار می رفته می تواند امری قابل توجه باشد؛ ولی اولین هک کردن metaclass من تنها پس از ۶ روز از یک شروع بی مقدمه؟ حتی اگر به اغراق بگوییم که من یک هکر با استعداد هستم این یک موفقیت بزرگ برای پیتون در زمینه شفافیت و شکوه و عظمت طراحی است.
تقریبا هیچ راهی وجود نداشت که من بتوانم با وجود تجربه بسیار زیادترم در پرل عمل مشابهی را با استفاده از آن انجام دهم. در این زمان بود که احساس کردم که احتمالا پرل را ترک خواهم کرد.
این رویایی ترین لحظه من در پیتون بود. ولی حالا که همه اینها تمام شده باید بگویم تمام اینها یک هک هوشمندانه بود. مفید بودن یک زبان برنامه نویسی در بلند مدت بستگی به پشتیبانی آنها از هک های هوشمندانه ندارد بلکه به چند و چون پشتیبانی آن از امور روزمره برنامه نویسی مرتبط است. کار روزمره برنامه نویسی اکثرا به جای نوشتن برنامه های جدید، از خواندن و تغییر دادن برنامه های موجود تشکیل می شود.
مساله تکان دهنده اینجاست: هفته ها و ماه ها پس از نوشتن fetchmailconf ، من هنوز قادر بودم کد آن را بخوانم و بدون هیچ تلاش فکری جدی ای متوجه بشوم که چکار می کند و دلیل واقعی این موضوع که من دیگر برای هیچ چیزی جز پروژه های کوچک از پرل استفاده نمی کنم این است که این موضوع هرگز در مورد پرل صادق نبود. من حتی از تصور این موضوع که زمانی ناچار شوم keeper یا anthologize را تغییر دهم به وحشت می افتم در حالیکه برای انجام چنین کاری در مورد fetchmailconf ککم هم نمی گزد.
پرل همچنان کاربردهای خود را دارد. برای پروژه های کوچک (۱۰۰ خط یا کمتر) که شامل مقدار زیادی جور کردن الگوی متن است، من احتمالا بیشتر از یک راه حل با استفاده از پرل استقبال می کنم تا پیتون. برای دیدن چندین مثال خوب، برنامه های timeseries و growplot را در فهرست توزیع fetchmail مشاهده کنید. در حقیقت، این ها تا حد زیادی شبیه کاری هستند که پرل در نقش اصلی خود، قبل از اینکه دارای توابع و دسترسی مستقیم به API سیستم عامل باشد، به عنوان نوعی ترکیب awk/sed/grep/sh انجام می داد. برای هر چیز بزرگتر یا پیچیده تر، من عادت کرده ام که ارزشهای لطیف پیتون را ترجیح بدهم و فکر کنم شما نیز همین کار را انجام بدهید.

نكات مفید كار در محیط دلفی
محیط دلفی برای برنامه نویسی یکی از بهترین محیطهای برنامه نویسی است گذشته از کارکرد داخلی و کمپایلر آن که بسیار قوی و سریع است، محیط آن یعنی IDE آنهم قدرت بسیار زیادی دارد که باعث شده یکی از بهترین ادیتورها باشد. در این مقاله من سعی بر این داشته ام تا با ارائه یک سری از نکات و کلیدهای میانبر که می توانند برای کار در دلفی بسیار مفید و کارا باشند، کمک کنم تا شما بتوانید با قدرت بیشتر به برنامه نویسی و کار در این محیط قدرتمند ادامه دهید.

جستجو در متن بصورت مستقیم:
برای اینکار کلیدهای Ctrl+E را بفشارید و بدنبال آن شروع به تایپ کلمه مورد نظر کنید نتیجه آن را خود ببینید. برای اینکه به کلمه بعدی بروید کافیست کلید F3 را بزنید.
ایجاد فرورفتگی در کد:
بعضی اوقات - که خیلی هم پیش می آید - لازم است که یک مقداری از متن را بصورت بلوک شده به جلو و یا عقب ببریم. منظور دندانه دار کردن متن است که به خوانایی برنامه کمک می کند. برای اینکار می تونید از کلید Ctrl +Shift+I برای جلو بردن و Ctrl+Shift+U برای عقب برگرداندن متن بلوک شده استفاده کنید.

 

پرش به قسمت تعریف یک شی (Object ):
ببنید شی مورد نظرتون (از قبیل VCL, Procedure, Function ,...) در کجا و چطور تعریف شده می توانید کلید Crtl رو پایین نگه داشته و روی شی مورد نظر Click کنید.
برای تغییر حالت کاراکترها:
شما می توانید یک قسمت از متن (که ممکن است با حروف بزرگ و یا کوچک تایپ شده باشد) را انتخاب کنید و با زدن کلیدهای Ctrl+O+U به ترتیب تمامی حروف کوچک آن قسمت از متن را به حروف بزرگ و تمامی حروف بزرگ آنرا به حروف کوچک تبدیل کنید. برای تعییر حالت یک کلمه نیز میتوانید روی کلمه مورد نظر رفته و کلیدهای Ctrl+K+F برای بزرگ کردن و کلیدهای Ctrl+K+E را برای کوچک کردن حروف آن کلمه بکار برد.
درست کردن ماکرو متنی:
این امکان بسیار مفید است و می تواند بسیاری از کارهای نوشتاری را کاهش دهد با اینکار شما میتوانید یک سری از کارهای تکراری که روی متون انجام می دهید را بصورت ماکرو در آورده و از آنها به راحتی استفاده کنید. برای شروع به ضبط ماکرو کلیدهای Ctrl+Shift+R را بفشارید و آن سری کارهایی را که می خواهید را انجام دهید و سپس برای اینکه به کار ضبط ماکرو پایان دهید کلیدهای Ctrl+Shift+R را دوباره بزنید. حال برای استفاده از ماکرو کافیست در هر جا که لازم بود کلیدهای Ctrl+Shift+P را بفشارید.
انتخاب متن بصورت مربعی:
اگر شما از کهنه کارهای کامپیوتر باشید حتما از زمان داس یادتون هست که برنامه ای بود به نام PE2 که یکی از امکانات بسیار جالبش این بود که یک مربع از متن رو میتوانستین انتخاب کنید و آنرا کپی یا حذف کنید. بله درست متوجه شدید در محیط دلفی هم شما اینکار را میتوانید انجام دهید اما نه به مشکلی PE2 بلکه اینکار را میتوانید فقط با گرفتن کلید Alt و کشیدن موس روی متن انجام دهید. هر چند ممکن است در نگاه اول زیاد این امکان مفید به نظر نیاید ولی بعضی وقتهای خیلی کار را راحت میکنه، که حتماً تجربه خواهید کرد.
گذاشتن علامت روی متن:
این کار که به BookMark معروف است بسیار مفید و کارا می باشد. در هنگامی که شما روی قسمتی از متن برنامه کار میکنید و می خواهید به یک قسمت دیگر بروید ممکن است برای برگشتن به مکان اول خود کمی مشکل پیدا کنید. ولی شما میتوانید با زدن چند دکمه به محل مورد نظرتون باز گردید. برای اینکار در خطی که قصد دارید علامت بگذارید کلیدهای Ctrl+Shift+0..9 را بفشارید. منظور اینست که کلیدهای Ctrl+Shift را نگه دارید و یکی از اعداد 0 تا 9 را وارد کنید تا آن خط به همان شماره علامت گذاری شود و سپس هر جا که خواستید بروید و سپس هر بار که کلید Ctrl را نگه دارید و شماره مورد نظر را وارد کنید به همان خط باز خواهید گشت. البته توجه داشته باشید که فقط می توانید 10 خط را با این روش علامت گذاری بکنید و برای برداشتن علامت ها کافیست روی همان خط دوباره کلید Ctrl+shift و شماره ای که برای آن خط وارد کرده اید را بفشارید با اینکار علامت آن خط برداشته می شود.
ایجاد کلاس مورد نظر:
شما هنگامی که در قسمت Private و یا Public یک type ، روال یا تابع درست کردید لازم دارید که قسمتی را برای قرار دادن کدهای مربوط به آن روال یا تابع را ایجاد کنید. برای اینکار شما پس از اینکه نام تابع را تایپ کردید می توانید کلیدهای Ctrl+Shift+C را فشار دهید تا دلفی یک قسمت برای نوشتن کدهای مورد نظرتان ایجاد کند.
ظاهر کردن پنجره Code insight :
شما حتما به اهمیت و مفید بودن این قسمت دلفی واقفید که در هنگام کد نویسی تا چه حد می تواند کارها را راحت کند. بله در هنگام وارد کردن کدها بعد از وارد کردن نام یک کلاس و یا Object با زدن یک نقطه (.) پنجره Code Insight ظاهر می شود. حال در بعضی وقتها شما ممکن است که نقطه را قبلا وارد کرده باشید و یا در مواقع دیگر این پنجره ظاهر نشود. در این صورت برای اینکه پنجره را ظاهر کنید باید دوباره نقطه را وارد کنید ولی راه آسانتری هم وجود دارد و آن اینست که کلیدهای Ctrl+Speacebar را فشار دهید.
ظاهر کردن پنجره Code Parameter :
همانند بالا در هنگام ظاهر شدن Hint مربوط به راهنمای توابع که معمولاً بعد از گذاشتن پرانتز مربوط ظاهر میشود و در مورد پارامترهای لازم می باشد نیز می توانید از کلیدهای Ctrl+Shift+SpaceBar استفاده کنید.
رفتن از قسمت تعریف توابع و روالها به قسمت کد آنها:
همیشه این نیاز وجود خواهد داشت که شما در هنگامی که دارید به دنبال یک روال در قسمت type میگردید بعد از پیدا کردن نام آن می خواهید که خود آن تابع یا روال را نیز ببنید. برای اینکار خوب حتما نام آن را جستجو میکنید ولی یک راه آسانتر اینست که شما روی نام آن تابع قرار گیرید و کلیدهای Ctrl+Shift+Up/Down را بزنید. در اینحالت اگر روی کد تابع باشید به قسمت تعریف آن خواهید رفت.

آرایه ها در دلفی
دلفی به ما امکان می دهد آرایه هایی از هر نوع متغییری را ایجاد کنیم. برای تعریف آرایه به صورت زیر عمل میکنیم:

var
   array[indexType1, ..., indexTypen] of baseType ;

در این تعریف برای نامگذاری آرایه، از قانون نامگذاری متغییرها استفاده میکنیم و مقدار اولیه را نیز درون یک جفت کروشه قرار می دهیم.
نکته: شما می توانید به جای استفاده از کروشه [] از ترکیب پرانتز نقطه استفاده کنید:

d(.i.):= 3 + i; // Equivalent d:= 3 + i ;

نکته: وقتی که شما یک آرایه را تعریف می کنید احتیاجی ندارید که به آن مقدار کمترین یا بیشترین بدهید:

var
   A : array [Boolean] of integer ;
begin
   A[True] := 50 ;
   A[False] := 100 ;
end ;

نکته: توابع Low و High کران های پایین وبالای یک متغییر آرایه ای یا نوعی یا ترتیبی را بر میگردانند:

for I := 0 to High(X) do S := S + X ;

آرایه های ثابت:
آرایه های ثابت می توانند توسط ساختار ثابت نوع دلفی تعریف شود. نوع ثابت که همیشه با عبارت Const تعریف می شود، نه تنها مانع تغییر مقدار پارامتر می شود، بلکه کدهای بهینه بیشتری برای رشته ها و رکوردهای رد شده به توابع تولید می کند. ما هنگامی از این نوع استفاده می کنیم که نخواهیم مقدار رد شده به یک تابع تغییر کند.

type
   TDay = (Sunday, Monday, Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday) ;

const
   DayNames : array [TDay] of String[9] = ('Sunday', 'Monday', 'Tuesday’ ,
   'Wednesday', 'Thursday’ ,
   'Friday', 'Saturday’) ;
var
   Today : TDay ;

begin
   Today := TDay(DayOfWeek(Date) – 1) ;
   ShowMessage('Today is ' + DayNames[Today] + '!' ) ;
end ;

آرایه های دینامیکی:
آرایه های دینامیکی، آرایه های تحلیلی پویایی هستند که ابعاد آنها موقع کامپایل شدن شناخته شده نیست. برای اعلان آنها کافی است یک آرایه بدون بعد تعریف کنید:

var MyFlexibleArray: array of Real ;

قبل از به کار گیری آرایه های دینامیکی، ابتدا باید از رویه SetLength برای تخصیص حافظه آرایه استفاده کرد:

SetLength (MyFlexibleArray, 2) ;

نکته: آرایه های دینامیکی همیشه مبتنی بر صفر می باشند.

نکته: شما می توانید آرایه های دینامیکی را قبل از رسیدن به ترک قلمرو از حافظه خارج کنید:

MyFlexibleArray := nil ;

نکته: مقدار حافظه ای که در اختیار آرایه قرار میگیرد، به طول آرایه ونوع عناصر آن بستگی دارد. به عنوان مثال اگر آرایه ای از نوع صحیح به طول 10 داشته باشیم 4*10 بایت حافظه به آن اختصاص می یابد.

فشرده سازی آرایه ها:
در دلفی شما هنگامی که ساختار خود را تعیین کردید می توانید با استفاده از کلمه کلیدی packed اطلاعات ذخیره شده خود را متراکم کنید:

type TNumbers = packed array[1..100] of Real ;

نکته: استفاده از packed سرعت دسترسی به اطلاعات را کند میکند. در مورد آرایه ای از کاراکترها این مورد سازگارتر می باشد.

آرایه های چند بعدی دینامیکی:
برای تعریف آرایه های چند بعدی دینامیکی، تنها کافی است ...array of را در ساختار خود تکرار کنید. به طور مثال:

type
   TMessageGrid = array of array of string ;

var
   Msgs: TMessageGrid ;

این تعریف یک آرایه دو بعدی از رشته ها می باشد. سپس باید به آرایه خود فضا نسبت داد:

SetLength(Msgs, I, J) ;

شما می توانید آرایه های چند بعدی دینامیکی خود را به صورت غیر مستطیلی (Not Rectangular ) ایجاد کنید. ابتدا رویه SetLength را صدا زده و پارامتر بعد اول را بدهید:

var
   Ints: array of array of Integer ;

SetLength(Ints, 10) ;

ما 10 سطر به آرایه خود اختصاص دادیم. از این پس، شما می توانید ستونهای خود را در هر زمان (با اندازه های مختلف) تخصیص دهید:

SetLength(Ints[2], 5) ;

 

تغییر Hint برای هر ستون از DBGrid در دلفی
ابتدا باید یک عنصر جدید مبتنی بر TDBGrid ایجاد کنید و رویداد OnMouseMove را فراخوانی کنید:

type
   TMyDBGrid = class(TDBGrid)
    published
    property OnMouseMove ;
end ;

اگرچه شما در رویداد OnMouseMove مختصات X و Y را بدست خواهید آورد، اما شما باید ستون مورد نظر را پیدا کنید. برای ادامه کار لازم است که سطر زیر را در قسمت protected قرار دهید:

procedure WMMouseMove(var Message : TWMMouse); message WM_MOUSEMOVE ;

همچنین متغیر های زیر را در قسمت public اضافه نمایید:

MouseRow : integer ;
MouseCol : integer ;

بنابراین متد WMMouseMove بصورت ریر خواهد بود:

procedure TMyDBGrid.WMMouseMove(var Message : TWMMouse) ;
var
   t : TGridCoord ;
begin
   t := MouseCoord(Message.XPos, Message.YPos) ;
   MouseCol := t.x ;
   MouseRow := t.y ;
   inherited ;
end ;

ما ابتدا فیلدهای XPost و YPos را از ساختار WMMouseMove تنظیم میکنیم:

procedure TForm2.MyDBGrid1MouseMove(Sender: TObject; Shift: TShiftState; X, Y :
Integer) ;
begin
   if (((dgIndicator in MyDBGrid1.Options) and (MyDBGrid1.MouseCol > 0)) or
   ((not (dgIndicator in MyDBGrid1.Options)) and (MyDBGrid1.MouseCol <> -1)))
   and (MyDBGrid1.MouseCol <> OldMouseCol) then begin
      OldMouseCol := MyDBGrid1.MouseCol ;
   if dgIndicator in MyDBGrid1.Options then
      MYDBGrid1.Hint := MyDBGrid1.Columns[MyDBGrid1.MouseCol - 1].FieldName
else
   MYDBGrid1.Hint := MyDBGrid1.Columns[MyDBGrid1.MouseCol].FieldName ;
end ;
end ;

حالا مجددا" تعریف زیر را در قسمت public قرار دهید:

HintMouseMessage(Control : TControl; var Message : TMessage)

در قسمت OnMouseMove از TDBGrid نیز فرامین زیر را اضافه نمایید:

var
   r : TMessage ;
begin
   Application.HintMouseMessage(self, r) ;
   TWMMouse(r).XPos := X ;
   TWMMouse(r).YPos := Y ;
   Application.HintMouseMessage(MyDBGrid1, r) ;
end ;

همه کارها انجام شد. حالا شما میتوانید نتیجه را مشاهده کنید

امروزه نگهداری بانک های اطلاعاتی مختلف، یکی از عمده ترین کاربردهای سرویس دهنده های موجود بر روی شبکه ها می باشد. بانک های اطلاعاتی اختصاصی زیادی بر روی دبیان گنو/ لینوکس قابل استفاده هستند، ولی دو سیستم سرویس دهنده بانک اطلاعاتی آزاد و بازمتن که معمولا به همراه توزیع های رایج گنو/ لینوکس ارائه می شوند، عبارتند از بانک های اطلاعاتی MySQL و PostgreSQL .
سرویس دهنده بانک اطلاعاتی PostgreSQL سرویس دهنده ای با قابلیت های فنی بسیار بالاست که می تواند با سرویس دهنده های اختصاصی مانند Oracle رقابت کند. سرویس دهنده MySQL یک سرویس دهنده سبکتر و با سرعت بسیار بالاست که امروزه در سطوح گسترده ای به عنوان سرویس دهنده نرم افزارهای تحت وب و سایت های وب بکار گرفته می شود. در این مقاله، ما به سرویس دهنده بانک اطلاعاتی MySQL بر روی توزیع دبیان گنو/لینوکس خواهیم پرداخت. سایت رسمی MySQL در آدرس http://www.mysql.org قرار دارد که در آن می توانید به تعداد زیادی مستندات راهنما به همراه یک انجمن فعال کاربران دسترسی داشته باشید.

نصب سرویس دهنده MySQL
نسخه پیش گزیده سرویس دهنده MySQL که بر روی دبیان گنو/ لینوکس ۳.۱ موجود است، نسخه ۴ می باشد که پایدار بوده و بسیاری از نرم افزارهای کاربردی با آن سازگاری دارند. نسخه جدیدتر این سرویس دهنده که نسخه ۴.۱ می باشد نیز به همراه دبیان گنو/ لینوکس ۳.۱ ارائه شده که در صورت نیاز می توانید از آن استفاده کنید. نصب سرویس دهنده بانک اطلاعاتی MySQL بسیار آسان می باشد. کافی است دستور apt-get install mysql-server را وارد نمایید. در هنگام نصب، هشداری در مورد کلمات عبور نمایش داده شده و سوالاتی در مورد اجرای خودکار سرویس دهنده در هنگام بوت سیستم و حذف بانک های اطلاعاتی قدیمی موجود بر روی سیستم پرسیده خواهد شد.

# apt-get install mysql-server
Reading Package Lists... Done
Building Dependency Tree... Done
The following NEW packages will be installed :
mysql-server
0 upgraded, 1 newly installed, 0 to remove and 0 not upgraded .
Need to get 0B/3641kB of archives .
After unpacking 8806kB of additional disk space will be used .
Preconfiguring packages ...
Selecting previously deselected package mysql-server .
(Reading database ... 130011 files and directories currently installed . )
Unpacking mysql-server (from .../mysql-server_4.0.23-4_i386.deb) ...
Setting up mysql-server (4.0.23-4) ...
Starting MySQL database server: mysqld .
Checking for crashed MySQL tables in the background .

برای نصب نسخه ۴.۱ نیز می توانید از دستور apt-get install mysql-server4.1 استفاده نمایید. البته توجه داشته باشید که در یک زمان تنها یکی از نسخه های ۴ یا ۴.۱ را می توانید بر روی سرویس دهنده خود داشته باشید.

پیکربندی و مدیریت سرویس دهنده MySQL
بسته دبیان سرویس دهنده MySQL حاوی بسیاری از تنظیمات لازم می باشد. فایل پیکربندی اصلی سرویس دهنده MySQL در مسیر etc/mysql/my.cnf / قرار دارد و در آن تنظیماتی از قبیل شماره درگاه، نام کاربری که سرویس دهنده با استفاده از آن اجرا می شود، مسیر قرار گیری فایل های مربوط به بانک های اطلاعاتی، فایل های ثبت رخداد و غیره می باشد. بسته MySQL دبیان طوری تنظیم شده است که پس از نصب سرویس دهنده، امکان اتصال به درگاه آن از خارج از سیستم سرویس دهنده امکان پذیر نخواهد بود. این گزینه در امنیت کلی سرویس دهنده بسیار موثر می باشد. نام کاربر و گروهی که هنگام نصب بسته دبیان سرویس دهنده MySQL بر روی سیستم ساخته می شود است.
هنگامی که سرویس دهنده MySQL نصب می شود، بطور پیش گزیده، هیچ کلمه عبوری برای کاربر ریشه که مدیر سرویس دهنده می باشد، در نظر گرفته نشده است. به عنوان مدیر سرویس دهنده، نخستین و تنها تنظیم ضروری که باید بر روی سرویس دهنده MySQL انجام دهید، ایجاد یک کلمه عبور برای کاربر ریشه می باشد. به این منظور، باید با استفاده از کنسول سرویس دهنده، به آن وارد شوید. از این پس نیز برای انجام تمامی کارها و امور مدیریتی خود بر روی سرویس دهنده مانند ایجاد و مدیریت بانک های اطلاعاتی، ایجاد کاربران جدید، تنظیم مجوزهای دسترسی و غیره از این کنسول استفاده خواهید کرد که جلوتر به آنها خواهیم پرداخت. برای ورود به کنسول سرویس گیرنده MySQL ، دستور زیر را وارد کنید:

# mysql -u root
Welcome to the MySQL monitor. Commands end with ; or g .
Your MySQL connection id is 823 to server version: 4.0.23_Debian-4-log
Type 'help;' or 'h' for help. Type 'c' to clear the buffer .
Mysql>

پس از تایپ دستور، همانطور که در کد نمونه بالا مشاهده می کنید، اعلان فرمان سرویس دهنده MySQL به نمایش در خواهد آمد. گزینه u - در دستور بالا نمایانگر نام کاربری است. در دستور بالا با استفاده از کاربر ریشه وارد سرویس دهنده شده ایم. همانطور که مشاهده می کنید، هیچ کلمه عبوری از ما در خواست نشده است. نحوه استفاده از این دستور به شکل زیر می باشد:

# mysql [OPTIONS] [database]

گزینه های مهم قابل استفاده با این دستور عبارتند از گزینه u - که در بالا شرح داده شد و نمایانگر نام کاربری است که مایل هستید با استفاده از آن به سرویس دهنده متصل شوید، گزینه p - که برای ارسال کلمه عبور و یا نمایش اعلان درخواست کلمه عبور بر روی سرویس دهنده به کار می رود. پس ا زاین دو گزینه نیز می توانید نام بانک اطلاعاتی را که مایل هستید بر روی آن کار کنید را وارد کنید.
در نخستین قدم، برای اینکه کلمه عبور ریشه را بر روی سرویس دهنده تنظیم کنیم، در کنسول MySQL باید دستورات زیر را وارد کنیم:

# mysql -u root
Welcome to the MySQL monitor. Commands end with ; or g .
Your MySQL connection id is 9 to server version: 4.0.23_Debian-4-log
Type 'help;' or 'h' for help. Type 'c' to clear the buffer .
mysql> grant all privileges on *.* to root@localhost identified by 'password ';
Query OK, 0 rows affected (0.19 sec)
Mysql>

در دستور بالا به سرویس دهنده می گوییم که تمامی مجوزهای دسترسی را به تمامی بانک های اطلاعاتی، به کاربر root که از ماشین محلی به سیستم متصل می شود و دارای کلمه عبور password است، اعطاء کن. توجه داشته باشید که بجای password باید کلمه عبور مورد نظرتان را برای کاربر ریشه، وارد نمایید. با تایپ دستور quit از کنسول خارج شده و به پوسته فرمان باز خواهید گشت. توجه داشته باشید که در پایان تمامی دستوراتی که در کنسول MySQL وارد می کنید، باید علامت سمی کالن یا «;» را قرار دهید. اکنون مجددا سعی می کنیم تا با دستور قبل به سرویس دهنده متصل شویم:

# mysql -u root
ERROR 1045: Access denied for user: 'root@localhost' (Using password: NO )

همانطور که مشاهده می کنید، این بار دیگر امکان دسترسی به سرویس دهنده، بدون استفاده از کلمه عبور وجود ندارد. برای اینکه سرویس دهنده هنگام ورود از ما تقاضای کلمه عبور نماید، گزینه p - را به دستور فوق اضافه می کنیم. به مثال زیر توجه کنید:

# mysql -u root -p
Enter password :

این امکان وجود دارد تا کلمه عبور خود را بلافاصله و چسبیده به گزینه p - برای سرویس دهنده ارسال کنید. فقط در این صورت، کلمه عبور بر روی صفحه نمایش قابل مشاهده خواهد بود که انجام این کار را از نظر امنیتی توصیه نمی کنم.

آشنایی بیشتر با کنسول MySQL
کنسول MySQL خود دارای تعدادی فرمان داخلی می باشد که از آنها برای امور مدیریتی خود استفاده خواهید کرد. با تایپ دستور help در این کنسول، لیستی از این فرامین نمایش داده خواهد شد. به نمونه زیر توجه کنید:

mysql> help
For the complete MySQL Manual online visit :
http://www.mysql.com/documentation
For info on technical support from MySQL developers visit :
http://www.mysql.com/support
For info on MySQL books, utilities, consultants, etc. visit :
http://www.mysql.com/portal
List of all MySQL commands :
(Commands must appear first on line and end with ';' )
help (h) Display this help .
? (?) Synonym for `help '.
clear (c) Clear command .
connect (r) Reconnect to the server. Optional arguments are db and host .
edit (e) Edit command with $EDITOR .
ego (G) Send command to mysql server, display result vertically .
exit (q) Exit mysql. Same as quit .
go (g) Send command to mysql server .
nopager (n) Disable pager, print to stdout .
notee (t) Don't write into outfile .
pager (P) Set PAGER [to_pager]. Print the query results via PAGER .
print (p) Print current command .
prompt (R) Change your mysql prompt .
quit (q) Quit mysql .
rehash (#) Rebuild completion hash .
source (.) Execute a SQL script file. Takes a file name as an argument .
status (s) Get status information from the server .
system (!) Execute a system shell command .
tee (T) Set outfile. Append everything into given outfile .
use (u) Use another database. Takes database name as argument .
Connection id: 812 (Can be used with mysqladmin kill)
mysql >

دستورات مهم عبارتند از:
exit و quit برای خروج از اعلان فرمان MySQL .
system برای اجرای دستورات سیستمی و خط فرمان از داخل اعلان MySQL ,
use برای تغییر بانک اطلاعاتی قابل استفاده و فعال که فرامین SQL بر روی آن اجرا خواهد شد. برای مثال use test بانک اطلاعاتی test را آماده دریافت دستورات خواهد کرد.
دستورات دیگری را که در کنسول MySQL می توانید وارد کنید، دستورات زبان SQL می باشد. برای این منظور باید با این زبان آشنا باشید. در زیر چند مثال نمایش داده شده است:

برای ایجاد بانک های اطلاعاتی جدید:

mysql> create database mydatabase ;

برای ایجاد کاربران جدید و دادن مجوز بر روی یک بانک اطلاعاتی:

mysql> grant all privileges on mydatabase.* to user@localhost identified by 'password ';

برای نمایش بانک های اطلاعاتی موجود بر روی سیستم:

mysql> show databases ;

برای نمایش جداول موجود بر روی یک بانک اطلاعاتی خاص:

mysql> use mydatabase ;mysql> show tables ;

برای حذف یک بانک اطلاعاتی:

mysql> drop database mydatabase ;

برای حذف یک جدول موجود بر روی یک بانک اطلاعاتی خاص:

mysql> use mydatabase ;mysql> drop table mytable ;

برای حذف دسترسی یک کاربر بر روی یک بانک اطلاعاتی خاص:

mysql> revoke all privileges on mydatabase.* from user@localhost ;

همانند آنچه که در پوسته فرمان سیستم دیدید، کنسول MySQL نیز دستورات تایپ شده را در یک تاریخچه نگهداری می کند. با استفاده از کلیدهای مکان نما در این کنسول، می توانید بین این دستورات حرکت کرده و در صورت لزوم از آنها استفاده کنید.
علاوه بر کنسول MySQL ، دستوری نیز به نام mysqladmin وجود دارد که از آن می توانید برای امور مدیریتی مانند ایجاد بانک های اطلاعاتی، تنظیم مجوزهای دسترسی، تنظیم کلمات عبور و غیره استفاده کنید. برای اطلاعات دقیق تر می توانید به مستندات این دستور مراجعه کنید.

مدیریت سرویس دهنده MySQL
برای راه اندازی و توقف سرویس دهنده MySQL خود در مواقع لزوم می توانید از دستور زیر استفاده کنید. گزینه start برای راه اندازی، گزینه stop برای توقف و گزینه restart جهت راه اندازی مجدد سرویس دهنده بکار می روند:

# /etc/init.d/mysql
Usage: /etc/init.d/mysql start|stop|restart|reload|force-reload
# /etc/init.d/mysql start
Starting MySQL database server: mysqld .
Checking for crashed MySQL tables in the background .

کلیه فرامینی که در سرویس دهنده MySQL اجرا می شوند، در یک فایل ثبت رخداد به نام mysql.log که در مسیر var/log/mysql / قرار دارد، ثبت می شوند. بنابراین در مواقع لزوم می توانید این فایل را زیر نظر داشته باشید.

امروزه با همه گیر شدن سایت های پویا، بسیاری از سرویس دهنده های وب که این نرم افزارهای کاربردی وب را اجرا می کنند، دارای تعداد زیادی بانک اطلاعاتی هستند که همانند فایل های دیگر نیاز است تا بصورت مرتب از آنها نسخه های پشتیبان تهیه شود. گاهی اهمیت نسخه های پشتیبان از بانک های اطلاعاتی از نسخه های پشتیبان فایل سیستم بیشتر است. دلیل آن هم روشن است، بسیاری از اطلاعات مهم در بانک های اطلاعاتی ذخیره می شوند نه در فایل سیستم!
در مقاله حاضر اسکریپتی را ایجاد خواهیم کرد که عمل پشتیبان گیری را بطور خودکار بر روی یک سرویس دهنده ثالث در ساعات خاصی از روز انجام دهد. اتصال به سرویس دهنده ثالث می تواند بصورت اشتراک های nfs و یا از طریق ssh صورت پذیرد.

در قدم نخست باید موارد ابتدایی و لازم برای انجام پشتیبان گیری را فراهم کرد. نخست باید بر روی سرویس دهنده بانک اطلاعاتی MySQL کاربری را ایجاد کرد که دارای حداقل دسترسی برای خواندن و ذخیره اطلاعات باشد. برای این منظور دستورات زیر را وارد می کنیم:

mainserver# mysql -u root -p
mysql> grant select,lock tables on *.* to bkuser@localhost identified by 'bkpass ';

بجای bkuser و bkpass می توانید نام کاربر و کلمه عبور مورد نظر خودتان را استفاده نمایید.
در صورتی که بخواهید تا فایل های نسخه های پشتیبان از طریق ssh در سرویس دهنده مقصد کپی شوند، باید چند کار اضافه تر نیز انجام دهید. بدلیل اینکه ارتباط باید بصورت خودکار و بدون دخالت کاربر صورت گیرد، باید عملیاتی را انجام داد تا باعث شود تا سرویس دهنده اصلی بتواند بدون نیاز به کلمه عبور به سرویس دهنده مقصد متصل گردد. برای این کار از روش ارسال کلید عمومی ssh سرویس دهنده مقصد بر روی سرویس دهنده اصلی استفاده می شود. برای ایجاد کلیک عمومی ssh بر روی سرویس دهنده مقصد، دستور زیر را وارد نمایید:

backupserver$ ssh-keygen -t dsa -f $HOME/.ssh/id_dsa -P ''
backupserver$ chmod -R 700 .ssh /

سپس فایل id_dsa.pub موجود در شاخه ssh . را در شاخه root/.ssh / سرویس دهنده اصلی با نام authorized_keys2 کپی نمایید:

backupserver$ scp .ssh/id_dsa.pub root@mainserver:/root/.ssh/authorized_keys2

بسته به شماره نسخه سرویس دهنده ssh ای که بر روی سرویس دهنده اصلی در حال اجراست، ممکن است نیاز داشته باشید تا نام فایل authorized_keys2 به authorized_keys تغییر داده شود. برای این منظور می توانید یک لینک از آن به فایل authorized_keys ایجاد کنید:

mainserver# ln -s /root/.ssh/authorized_keys2 /root/.ssh/authorized_keys

نکته مهمی که باید رعایت کنید این است که کلید عمومی یک کاربر غیر از کاربر ریشه را بر روی سرویس اصلی قرار دهید تا در صورتی که احتمالا سرویس دهنده اصلی شکسته شود، امکان دسترسی کامل نفوذگر بر روی سرویس دهنده پشتیبان فراهم نگردد. برای مثال می توانید یک کاربر با نام backup بر روی سرویس دهنده مقصد ایجاد کنید. پس از کپی کلید بر روی سرویس دهنده اصلی، مجوز آنرا برای امنیت بیشتر بر روی 600 تنظیم کنید:

mainserver# chmod 600 /root/.ssh/authorized_keys *

در مرحله بعدی شاخه ای را که فایل های پشتیبان در آن ذخیره خواهد شد را بر روی سرویس دهنده مقصد ایجاد می کنیم:

backupserver$ mkdir /home/backup/bkstore /

اکنون تمامی مقدمات برای بکارگیری اسکریپت پشتیبان گیری از بانک اطلاعاتی انجام شده است. اسکریپت مورد استفاده ما دارای ساختاری به شکل زیر است:

# !/bin/sh
DATESTAMP="`date +%Y-%m-%d ` ”
echo -n "Processing Auto DB Backup...”
echo

cd /var/lib/mysql /
for x in *
do
if [ $x = "my.cnf" ]; then
echo $x
echo "invalid DB...”
else
echo $x
echo "valid DB...”
mysqldump -u bkuser -pbkpass $x > /root/dbs/tmp/$x.$DATESTAMP.sql
fi
done
cd /root/dbs /
rm `find tmp/ -size 0 `
echo "Compressing DB Backups...”
tar -czf dbs.$DATESTAMP.tar.gz tmp / *
rm tmp/*.sql
echo "Copying DBs...”
scp dbs.$DATESTAMP.tar.gz backup@backupserver:/home/backup/bkstore /
cd

همانطور که مشاهده می کنید، نحوه عمل این اسکریپت بسیار ساده است. اسکریپت وارد شاخه var/lib/myslq / که در آنجا بانک های اطلاعاتی ذخیره می شود شده و با استفاده از یک حلقه ساده for و دستور mysqldump شروع به پشتیبان گیری از بانک های اطلاعاتی می کند. در نهایت نیز تمامی فایل ها را بصورت فشرده در آورده و با استفاده از دستور scp بر روی سرویس دهنده مقصد کپی می کند. در صورتی که سرویس دهنده مقصد با استفاده از اشتراک nfs به سرویس دهنده اصلی متصل بود، تنها به یک دستور cp اکتفا می کردیم و نیازی به بکارگیری کلیدهای عمومی ssh وجود نداشت ولی امنیت در هنگام انتقال اطلاعات در حالت دوم یعنی بکارگیری ssh بیشتر است.

اسکریپت بالا را با نامی مانند mysqlbk در مسیر root / ذخیره کرده و مجوز اجرا به آن می دهیم:

mainserver# chmod +x mysqlbk

برای اینکه عملیات پشتیبان گیری بصورت خودکار و در ساعت خاصی از روز انجام گیرد، می توانیم از cron استفاده کنیم. دستور زیرا را تایپ کرده:

mainserver# crontab -e

سپس خط زیر را وارد می کنیم:

0 3 * * * /root/mysqlbk

از این پس هر روز در ساعت ۳ صبح عملیات پشتیبان گیری و کپی بر روی سرویس دهنده مقصد بصورت خودکار انجام خواهد شد.
برای افزایش ضریب اطمینان می توان اسکریپت خودکاری را بر روی سرویس دهنده مقصد تعبیه کرد که فایل های پشتیبان را به محل امن دیگری انتقال دهد.

با ایجاد تغییرات کوچکی در اسکریپت فوق می توان از آن برای پشتیبان گیری دایرکتوری های خانگی کاربران نیز استفاده کرد.